طرح تحقيقاتي آموزش از دور
طرح تحقيقاتي آموزش از راه دور
The Distance Education Research Project
مترجمان: سيد ضياء موسوي مجاب.محمد رضا مهدوی
زمستان - 1384
قالب بندي چارچوب استانداردهاي کيفي آموزش از راه دور
( The Format of the Distance Education Quality Standards Framework)
Ricky W. Telg
1 . برنامه ريزي و سياستگزاري - Policy and Planning
2 . يادگيرندگان - Learners
3 . تدوين و توسعه برنامه - Program Development
4 . طرح درس - Course Design
5 . مواد درسي - Course Materials
6. پشتيباني و خدمات رساني به يادگيرنده - Learner Support
7 . ارزشيابي يادگيرنده - Learner Assessment
8 . راهبرد منابع انساني - Human Resource Strategy
9 . اداره و مديريت - Management and Administration
10. همکاريهاي سازماني - Collaboration Between Organizations
11. تضمين کيفيت - Quality Assurance
12. اطلاعات و بازاريابي - Information and Marketing
13. نتايج - Results
شيوه هاي تدريس درآموزش از راه دور
Instructional Methods for Distance Education
الف) طرح آموزشي - Instructional Design
کاربرد دائم و سيستماتيک اصول يادگيري و فن آوري آموزشي در جهت توسعه مؤثرترين تجربه يادگيري فراگيرندگان.
طبق نظريه مانسون (1978) هر مدلي داراي چهار عنصر زير مي باشد:
1. انساني سازي - Humanizing
ايجاد جوي با محوريت اشخاص (شخص - محور) و حذف فاصله ها با ايجاد رابطه گروهي.
2. اشتراک - Participation
گام فراتر نهادن از فن آوري با فراهم کردن فرصتهايي براي تعامل خودجوش ميان شرکت کنندگان.
3. شيوه پيام - Message Style
ارائه سخن به شيوه اي گيرا، قابل فهم و يادآوردني.
4. بازخورد - Feedback
گرفتن اطلاعات راجع به پيام، که باعث کمک به تکميل چرخه ارتباطي آموزگار و شرکت کنندگان مي شود.
سؤالهايي که در رابطه با مدل طرح آموزشي بايد پاسخ داده شوند:
1. چه نيـازي به برنامه آموزشي هست؟
2. اهداف و مقاصد چه مي باشند؟
3. يادگيرندگان چه کساني خواهند بود؟
4. مضمون (پيام) چه خواهد بود؟
5. شيوه هاي آموزشي و وسايل صوتي - تصويري بکار رفته چه خواهند بود؟
6. سنجش يادگيرندگان چگونه خواهد بود؟
7. با در نظر گرفتن مسئله بهسازي، دروس چگونه ارزشيابي خواهند شد؟
نيازسنجي - Needs Assessment
نيازسنجي بايد پيش از ساير فرايندهاي طرح انجام بگيرد. نيازسنجي در کل معيّن مي کند "چرا آموزش لازم است؟" نيازسنجي، "نياز" را مشخص مي کند. ويليس (1993) در اين رابطه مي نويسد:
1. "داده هاي خارجي مشخص کننده نياز (جهت درس) چه مي باشند؟
2. عوامل رهنمون شده به نياز آموزشي چه هستند؟
3. کدام تجربه هاي پيشين نشان دهنده اين هستند که آموزش طراحي شده بطور مؤثر مي تواند نيازها را برآورده سازد؟
اهداف و مقاصد - Goals and Objectives
اهداف و مقاصد، ساختار طرح عملي را پي ريزي مي کنند. اهداف و مقاصد به همان اندازه اي در عرصه آموزش از راه دور مهم هستند که در برپايي کلاسهاي سنتي و متداول شما اهميت دارند.
1. هدف: آنچه انتظار داريد تا يک درس يا برنامه بدان نائل شود. يا به عبارتي ديگر مي توان گفت: آنچه شما بعنوان يک آموزگار به يادگيرندگان ارائه خواهيد کرد.
2. مقصود: آنچه يادگيرندگان بايد بعنوان نتيجه تلاش و فعاليت در خلال برنامه يا درس قادر به انجام آن (يا انجام بهتر آن) باشند.
مثال:
هدف: آشنا ساختن يادگيرنده با طرز غذا خوردن سالم
مقصود: الف) ليست کردن اجزاي اصلي سازنده يک رژيم غذايي متعادل و شرح عملکرد هريک از آنها در بدن. ب) نام بردن شش بيماري حاصل از رژيم نامتعادل يا نامناسب.
يادگيرندگان - The Learners
در هر محيط آموزشي، تا جاي ممکن لازم است درباره يادگيرند (مخاطب مورد نظر) اطلاعات و آگاهي کسب شود. در مورد آموزش از راه دور اين مسئله به همان اندازه صادق است. سن افراد مخاطب چقدر است؟ سابقه فرهنگي، سطح آموزشي و علايق آنها چه مي باشد؟ شناخت آنها از فن آوري آموزش از راه دور و سامانه انتقال (اطلاعات) چيست؟
مشخصات عمومي يادگيرندگان:
1. مسن تر هستند
2. داراي شغل و خانواده هستند
3. انتخاب آموزش از راه دور بوسيله آنها ناشي از دلايل عديده اي است (همچون: درجه تحصيلي بالاتر، کار بهتر، آموزش فراگير)
4. معمولاً منزوي هستند
5. خودجوش هستند. عوامل انگيزشي ناشي از ارتباط با ديگر يادگيرندگان وجود ندارد.
خواسته هاي يادگيرنده چيست؟
1. مضمون و محتوي
2. تعامل محدودتري با آموزگار
3. عزم راسخي ندارند. بسياري از آنها براي مدتي دور از مدرسه بوده اند.
يادگيرندگان در مورد آموزش از راه دور چه احساسي دارند؟
1. ابتدا آشفته، نگران، کنجکاو، وامانده و آسيب پذير مي باشند.
2. در ميان راه، بيزار، مرعوب، تحت فشار و تنها.
3. در پايان راه، وحشت زده از امتحانات (از عهده آن بر مي آيم؟ چرا بايد نگران باشم؟ زمان به نظر مي رسد که شتابان مي گذرد...)
جهت برآورده کردن نيازهاي يادگيرنده چه کاري از عهده من بر مي آيد؟
1. آگاهي يافتن از تجارب و سوابق يادگيرنده
2. حساسيت نسبت به شيوه هاي مختلف برقراري ارتباط و پيشينه هاي فرهنگي مختلف (براي مثال: شوخ طبعي از لحاظ فرهنگي ويژه است)
3. کمک به يادگيرندگان در جهت ايفاي نقشي فعال در درس از طريق تقبل آزادانه مسؤوليت يادگيري آنها.
4. آگاه ساختن يادگيرندگان نسبت به الگوهاي ارتباطي بکار رفته در درس.
5. کمک به يادگيرندگان در جهت آشنا شدن با فن آوري انتقال (اطلاعات) و آماده سازي آنها جهت حل مشکلات فني .
6. آگاه شدن از نيازهاي يادگيرندگان مطابق با ضرب العجل متعارف دانشگاه، برخلاف عقب افتادگي زماني مرسوم در تحويل مرسولات پستي روستايي.
از آنجا که يادگيرنده از راه دور، خودآموز و خودانگيخته است، شيوه استادي که به آموزش اشتغال دارد، بايد منعکس کننده آن باشد. آموزش ديگر نبايد استاد-محور باشد (همآنجايي که وظيفه استاد همچون "فرزانه اي بر روي سن است". بلکه يادگيرنده-محور باشد (آنجا که وظيفه استاد چون "راهنمايي ايستاده در کناري" است.
پيام و شيوه هاي آموزشي - The message and teaching methods
سعي در بيان چه چيزي داريد؟ حتي پيش از آنکه رسانه اي انتخاب شود، بايد نسبت به پيام تصميم گيري شود. "آيا درخور آموزش از راه دور مي باشد؟" بهترين شيوه توأمان کردن پيام و تکنولوژي با يکديگر داراي چه خصوصياتي است؟ (چگونه است؟)
يک قانون کلي: خواست يک استاد معمولاً اين است که در کلاسهاي آموزش از راه دور مقدار معتنابهي از محتواي درسي را ارائه کند. برنامه ريزي خود را جهت ارائه کردن تقريباً دو سوم آنچه را که براي کلاسهاي درس معمولي مي خواهيد، انجام دهيد. دلايل؟ اختلاف زماني؛ فرصت تعامل دادن به دانش آموزان؛ رسانه ها سرعت تعامل را کاهش مي دهند. دروس به جا مانده را از طريق جزوه، يا ديگر وسايل جبران کنيم (همچون: پست الکترونيک، کنفرانس رايانه اي، و تلفن در ساعات اداري)
در آموزش از راه دور ارائه دروس بصورت فشرده تر و محدودتر صورت مي گيرد. البته اين بدان معنا نيست که مقداري از دروس در آموزش از راه دور به جا مي ماند، بلکه مفهوم آن اين است که در آموزش از راه دور اساتيد مطالب "واقعاً مهم" را ارائه مي کنند.
رسانه صوتي تصويري - The Medium
جهت تأمين نيازهاي کلاس، شما نياز به انتخاب فن آوري داريد. گزينه انتخاب رسانه بايد پس از اين تصميم باشد که مي خواهيد چه چيزي را بيان کنيد. در کلاس هاي درس گاهي نياز است تا از گونه هاي مختلف ابزار صوتي - تصويري استفاده نمائيد.
سنجش و ارزيابي - Assessment & Evaluation
در طول دوره تحصيلي، دانش شاگردان را نسبت به محتواي درس بايد سنجيد. آنها را مي توان با آزمونهاي متعارف در مراکز سنجش منطقه اي ارزيابي کرد. آزمونهاي در خانه، پروژه ها و گزارشهاي نوشتاري، ارزيابي فعاليتهاي گروهي بصورت دو نفره، و خود-ارزيابي شاگردان. هدف از ارزيابي بايد بهبود و اصلاح برنامه درسي باشد. بر روي معيارهاي اندازه گيري ضريب موفقيت و کارايي برنامه هاي آموزش از راه دور تصميم گيري کنيد.
ب) تعامل (برهمکنشي) - Interaction
شايد بتوان گفت قابل توجه ترين تفاوت ميان کلاسهاي آموزش سنتي و آموزش از راه دور در زمينه ارتباطات و تعامل باشد. اعضاي هيأت علمي (مدرسين) از ديدن افعال غير کلامي (مثلا حرکات و اشاره ها) دانش آموزان جهت ارزيابي کيفيت آموزش خود برخودار نيستند. شما بايد نسبت به خود و محتواي درسي که ارائه مي کنيد اتقان و اطمينان داشته باشيد. بازخوردي که از ارزشيابي دانش آموزان، تماسهاي تلفني، و پيامهاي ارسالي از طريق پست الکترونيک به شما مي رسد کمک خواهد کرد که کيفيت کار خود را ارزيابي کنيد.
آموزش از راه دور نسبت به آموزش کلاسيک نياز به روشهاي مختلف ارتباطي دارد، چراکه فن آوري هاي اطلاعات در مقايسه با محيط نوشتاري - شنيداري آموزش کلاسيک بطور چشمگيري ديداري هستند. گريسون (1989) مي گويد: بيشتر فن آوريهاي آموزش از راه دور بايد "قابليت پشتيباني از بازخورد توضيحي" را داشته باشند. سخنراني (به شيوه مستقيم) و سيگنالهاي خبري (به شيوه واسطه مند) از انواع ارتباط يک طرفه قلمداد مي شوند. گفتگوي رو در رو (به شيوه مستقيم) و تله کنفرانس (به شيوه واسطه مند) از انواع ارتباط دو طرفه مي باشند.
راسل (1994) مي گويد: نيازي به اين نيست که تعامل يا برهم کنشي، جهت آنکه مؤثر واقع شود، آني و بلادرنگ صورت بگيرد. (به عبارت ديگر در زمان حقيقي رخ دهد.) وي مي گويد: "برهمکنشي مجازي" که بوسيله ابزار غير همزماني (در زماني غير حقيقي) چون رايانه، (پست الکترونيک)، فکسي ميل (پست تصويري)، و پست معمولي اتفاق مي افتد، در پر کردن خلأ ارتباطي ميان اساتيد و شاگردان غير حضوري (خارج از پرديس دانشگاه) مؤثر هستند.
تعامل مي بايست هماهنگ و برنامه ريزي شده باشد. مسأله مهم در برهمکنشي "طرح آموزشي متفکرانه اي" است که در آن اهداف آموزشي، شيوه هاي آموزشي خلاق، و فن آوريهاي انتقال از راه دور مناسب اهميت بسزايي دارند.
ج) انواع تعامل و برهمکنشي: - Types of Interaction
در کل، سه نوع تعامل مبتني بر آموزش وجود دارد. که به هنگام طراحي و توسعه برنامه هاي درسي بايد مورد توجه قرار بگيرند.
استاد - شاگرد: شامل ارائه اطلاعات به دانشجويان و پاسخ دانشجويان به اطلاعات است. سخنراني، جلسات پرسش و پاسخ، فعاليتهاي فکري بکر، بررسي موردي، مصاحبه و ميهماني شخصيات نامدار نمونه هايي از اين نوع هستند.
شاگرد - شاگرد: زماني است که استاد فرصتي را براي همکاري دانشجويان با يکديگر در گروه هاي کوچک يا بزرگ فراهم مي سازد. راهبردهاي آموزشي شامل آموزش مبتني بر تشريک مساعي، مناقشه، ايفاي نقش، و گروه هاي بحث و مناظره هستند.
محتواي درسي - شاگرد: زماني است که دانشجويان منعکس کننده يا درگير با ايده ها و مفاهيم ارائه شده در محتواي درسي باشند. دانشجويان آموزش از راه دور با محتواي درسي از طريق پروژه هاي شخصي، تکاليف خانه، تحقيق و مصاحبه، و آموزش با کمک رايانه تعامل و کنش دارند.
د) ترغيب به تعامل - Encouraging Interaction
جهت ترغيب و تشويق به تعامل از راه دور، مي توانيد برخي از پيشنهادهاي زير را بکار گيريد:
1. فراخوان مراکز: آنگاه که تعداد بيشماري مراکز غير حضوري (خارج از دانشگاه) وجود دارد که مشغول تماشا يا گوش دادن به اطلاعات ارسالي زنده (از طريق ماهواره، ويديو کنفرانس، و کنفرانس صوتي) هستند، جهت پرسش يا توضيح بايد مراکز خاصي را دعوت کنيد.
2. فراخوان از روي ليست: هرجلسه اي را با "فراخوان از روي ليست" خصوصي خود آغاز کنيد. اين بدان خاطر است که به شرکت کنندگان امکان آشنايي با روش استفاده از ابزار را بدهيد.
3. قانون 10 ثانيه: وقتي که از مرکزي پرسشي مي کنيد، به او امکان پاسخگويي دهيد. پيش از آنکه چيزي بگوييد يا سراغ مرکز ديگري برويد حداقل 10 ثانيه صبر کنيد.
4. زمان بندي: تعامل بايد کوتاه باشد (15 الي 20 دقيقه) و بطور شايسته اي طراحي شده باشد تا شرکت جستن مراکز را به بيشترين حد برساند و موجب به بار آمدن نتيجه و حاصل شود.
5. پرسش و پاسخ: تعامل در آموزش از راه دور زمان بيشتري به خود مي گيرد. اعتباري در حدود "يک سوم" بيشتر از آنچه که گمان مي کنيد براي پرسش و پاسخ نياز است.
6. سامانه هاي انتقال: توأم کردن سامانه هاي مختلفي (همچون: دورنگار، پست الکترونيک، تماسهاي شخصي يا کنفرانسي، گپ دوستانه يا چت، و در صورت امکان ملاقاتهاي شخصي) جهت بازخورد و تعامل.
7. برنامه درسي مشروح و پيام شخصي: يک برنامه درسي مشروح و مفصل ايجاد کرده و پيش از آغاز کلاس آن را به همان کيفيت مواد درسي چاپ شده ارائه کنيد. همچنين يک پيام شخصي راجع به اينکه شما چه کسي هستيد و از کلاس چه انتظاري داريد را ضميمه کنيد. همچنين مي توانيد عکس خود را در پيام شخصي جاي دهيد.
اين پيشنهادها را چگونه مي توانيد در دوره هاي آموزشي خود استفاده کنيد؟ در زير برخي از روشها و فن آوريهاي آموزش از راه دور جهت اجراي برخي از راهبردهاي محاوره اي (تعاملي) که پيشتر ليست شده بودند آمده است. اين ليست، فهرست جامعي نيست، به همين دليل مي توانيد راهبردها را آنطور که مي خواهيد تغيير دهيد.
ويدئوکنفرانس - Videoconference
پيش از آنکه از گروهها جهت پاسخگويي به همه مراکز از طريق سامانه ويدئوکنفرانس درخواستي نمائيد، فعاليتهاي گروهي کوچکي را از قبيل: ايفاي نقش راجع به يک موضوع، و يا طراحي يک مناظره در مراکز محلي، ترتيب دهيد. استاد مي تواند تصميم بگيرد که آيا نمونه اي از پاسخ ها کافي است يا اينکه هر گروه نياز دارد تا به گروه هاي بزرگتري پاسخ دهد.
برقراري ارتباط به واسطه رايانه - Computer-mediated Communication
يک کنفرانس رايانه اي غير همزمان (نه در زمان حقيقي) دانشجويان را قادر مي سازد تا نسبت به انگاره هاي يکديگر واکنش نشان دهند و آنها را در انجام تکاليف نوشتاري به تشريک مساعي و همکاري ترغيب کند. دانشجويان مي توانند متن هاي خود را بصورت آنلاين يا آفلاين انشاء کنند.
مطالب چاپ شده - Printed Materials
جهت تکميل ارائه مطالب به شکل صوتي يا تصويري، يک راهنماي شنيداري يا ديداري فراهم کنيد. راهنما بايد به دانشجويان کمک کند تا بر روي موضوعات تمرکز کنند، و آنها را براي دنبال کردن مفاهيم آماده سازد، و فرصتهايي جهت آموزش هاي بيشتر چه به صورت مستقل، بصورت دو نفره، يا در گروه هاي کوچک، فراهم سازد.
نوار ويدئو - Videotape
مفهومي را بر روي نوار ويدئو عرضه کنيد و از دانشجويان بخواهيد دستگاه را خاموش کنند تا براي ادامه کار تکاليف محوله را پيش از رجوع به نوار ويدئو، کامل کنند.
هـ ) راهبردهاي آموزش - Teaching Strategies
آموزش مؤثر از راه دور نياز به بالا بردن مهارتهاي موجود دارد تا ايجاد قابليتهاي جديد و تازه. در زير برخي از راهبردهاي پيشنهادي آموزش جهت استفاده و بکار گيري در امر تعليم و تربيت وجود دارد.
1. آن را بخش بخش کنيد. اساتيد بايد به اين شکل تدريس کنند. بدون شکلي از استراحت همچون نمايش قطعه اي از فيلم، استفاده از گرافيک رايانه اي، داشتن گفتگوي گروهي، يا شروع يک نوبت پرسش و پاسخ، سخنراني بيش از 15 دقيقه انجام ندهيد. استراحت (يا زنگ تفريح) به دانشجويان اجازه مي دهد تا اطلاعات جديد دريافتي را پردازش کنند.
2. در ابتداي نيمسال يا نشست ،قواعد و دستور العملهايي را پياده کنيد. و مطمئن شويد که از آنها پيروي مي شود. براي مثال، هر شرکت کننده اي بايد نام خود را بازگو کرده و پيش از آنکه سخني بگويد در جايي مستقر شود.
3. جهت رسيدن مواد درسي ارسال شده توسط پست به مقصد مورد نظر، زمان کافي در نظر بگيريد.
4. براي ضميمه کردن اسناد غير چاپي، سازه اي قوي جهت چاپ آنها فراهم آوريد. همچنين ارائه کردن رئوس مطالب درس به شکل نوشتاري به دانشجويان ايده خوبي است.
5. راهبردهايي را جهت تقويت (بنيه علمي) دانشجويان برنامه ريزي کنيد. چند دقيقه ابتدايي کلاس را به مرور دروس هفته گذشته اختصاص دهيد. از پست الکترونيک بعنوان ابزار تقويتي استفاده نمائيد.
6. ترتيب محتوايي. بخاطر مسئله تدارکات، ارائه محتوا (ي درسي) از راه دور معمولا نسبت به ارائه آن در شرايط معمولي زمان بيشتري مي برد. محتوا بايد مرتب و سازماندهي شده باشد.
و) کار دسته جمعي و نقشها - Teamwork & Roles
آموزش از راه دور تنها وظيفه مدرس نيست. در چارچوب آموزش از راه دور، کار دسته جمعي در نشر و توسعه مواد درسي از اهميت خاصي برخوردار است. طراحان آموزشي، متخصصين توليد تلويزيوني، کارشناسان رايانه، و ديگر پرسنل پشتيباني فني در زمينه هاي خاصي که مدرس تجربه اي ندارد، مي توانند اظهار نظر کارشناسي کنند.
مدرس - Instructor
اولين عضو تيم اصلي آموزش از راه دور، مدرس يا کارشناس موضوع است. اين اشخاص در زمينه هاي محتوايي کار خود متخصص هستند نه در فن آوري ارائه درس. به هر حال مدرسين بايد از طرز کار فن آوري آموزش از راه دور بکار گرفته شده در دوره آگاهي داشته باشند. چنين مهارتهايي باعث مي شود تا مدرسين در حين کار با فن آوري راحت و آسوده باشند.
طراح آموزشي - Instructional Designer
طراح آموزشي در سيستم آموزش از راه دور بايد در ارتباط با زيرساخت بعنوان مرجعي براي منابع موجود در آن مؤسسه آموزشي فعاليت کند و بايد بداند که برخي از رسانه هاي صوتي تصويري و فن آوريها چگونه کار مي کنند و بايد بعنوان يک واسطه ميان مدرس و کارشناسان فني خدمت کند.
کارشناس حرفه اي آموزشي - Educational Technologist
تخصص توليد در کارشناسان حرفه اي آموزشي همچون کارشناسان رايانه و سازندگان برنامه هاي آموزشي تلويزيوني مي تواند به توسعه برنامه هاي درسي کمک کند. آنها بخاطر پيشينه حرفه اي خود، نيازهاي خاص طرح آموزشي را که ناشي از ماهيت رسانه هاست خوب درک مي کنند. بسياري از وقتها همان شخص نقشهاي کارشناس حرفه اي آموزشي و طراح آموزشي را (توأماً) ايفا مي کند.
مسؤولين پشتيباني و کمک رساني به مرکز - Support Staff and Site Facilitators
اين افراد براي هر نوع برنامه آموزش از راه دور موفق به عنوان ستون فقرات هستند. مسؤولين پشتيباني تضمين کننده آن هستند که به کمترين جزئيات طوري پرداخته مي شود که برنامه آموزش از راه دور بطور يکنواخت و با موفقيت به کار خود ادامه دهد. کارمندان آن با کارهايي از قبيل نام نويسي دانشجويان، چاپ و نشر مواد درسي، دادن مجوزهاي دسترسي و تأمين حق کپي رايت، برنامه ريزي جهت امکانات، و سفارش کتاب درسي سر و کار دارند.
مسؤولين کمک رساني به مرکز، به استاتيد در مراکز مختلف نمايش داده (ترمينال ها) در محدوده ايالت يا کشور ياري مي رسانند. مسؤولين کمک رساني به مرکز، نيازي به دانستن موضوع کلاسي که به آن ياري مي رسانند ندارند، هرچند دانستن آن به آنها کمک شاياني مي کند. در عوض بايد مشکلات فني که ممکن است در مراکز پيش آيد را مديريت کنند و در زمينه راهبردهاي تعاملي تا حد ممکن جهت شرکت دادن دانشجويان در فعاليتهاي درسي متبحر باشند.
ز) ارزيابي - Evaluations
همانطور که پيشتر توضيح داده شد، ارزيابي بايد از اجزاء و مؤلفه هاي هر تلاش آموزشي باشد. اولين قدم در راستاي طراحي دوره يا برنامه آموزش از راه دور بايد سنجش نيازها باشد، که تعيين کننده آن است که چرا آموزش مورد نياز است. ارزيابي بايد در طول دوره انجام شود، از ابتدا تا انتها. براي بهبود دوره فعلي چه کارهايي مي تواند صورت بگيرد؟ عملکرد شما چگونه بوده است؟ چگونه مي توانيد چيزها را تغيير دهيد؟ آيا نيازهاي يادگيرندگان را برطرف ساخته است؟ اين سؤالها در زمينه آموزش از راه دور بايد پرسيده شوند.
نخستين دليل براي ارزيابي يک دوره درسي بايد بهبود آن باشد. نتايج و ماحصل ارزيابي در اصلاح و تغيير کلاسها براي هرچه مؤثرتر واقع شدن آنها از لحاظ آموزشي، استفاده خواهد شد. دليل ديگر ارزيابي، مسؤليت نگهداري سوابق پولي و مالي جهت منبع تأمين اعتبار و تصميم گيرندگان مي باشد.
ويژگيهاي زير براي يک ارزيابي خوب، توسط انجمن تحقيقات آموزشي آمريکا، انجمن روانشناسي آمريکا، و شوراي ملي سنجش آموزشي تعيين شده است.
1. کاربردپذيري - Utility
معيارها تضمين کننده آن هستند که ارزيابي، نيازهاي اطلاعات کاربردي مخاطبين خود را برآورده مي کند و اينکه ارزيابي آموزنده، به موقع، و مفيد است. معيارها با هويت مخاطب، وضوح گزارش، و انتشار نتايج سر و کار دارند.
2. امکانپذيري - Feasibility
امکانپذيري نظر به عملي بودن برنامه آموزشي دارد. بهره وري و سودبخشي ارزيابي نسبت به هزينه آن، رويه هاي عملي و قابليت دوام از جمله معيارهاي آن مي باشند.
3. تناسب - Propriety
توجه به حقوق اشخاصي دارد که تحت تأثير ارزيابي و نتايج آن قرار دارد. نگرانيهاي حقوقي و اخلاقي جزو اين دسته مي باشند.
4. درستي و صحت - Accuracy
تضمين کننده آن است که ارزيابي، اطلاعات دقيق و معتبري را مکشوف مي سازد. اين آخرين معيار است.
ارزيابي تکويني - Formative Evaluation
ارزيابيهاي تکويني، را مي توان يک يا چند بار در خلال يک دوره آموزشي جهت يافتن عکس العملهاي دانشجويان، نگرشها و دستاوردها (و همواره با ديد بهبود بخشيدن به دوره آموزشي) اجرا نمود. انديشه نهفته در ارزيابي تکويني، تضمين اين مسأله است که دوره يا محصول آموزشي، تطابق با هدف از پيش تعيين شده دارد.
ارائه ارزيابي تکويني همراه با مثال
همچنانکه به پرسشهاي زير پاسخ مي دهيد، لطفاً موضوعهاي مرتبطي که داراي برنامه درسي، رديف، شيوه هاي آموزشي، تعامل با ديگر دانشجويان و استاد، سطح مطالعه و دسترسي به مواد درسي و وضوح و روشني تکاليف، و جلسات کلاسها مي باشند - ولي محدود به آنها نمي شوند - را نشان دهيد.
1. در اين نيمسال، چه چيز اين دوره تا کنون مورد توجه شما قرار گرفته است؟
2. چه چيزي مورد پسند شما نيست؟
3. توصيه مي کنيد تغييرات چگونه انجام شوند؟
ارزشيابي تلخيصي - Summative Evaluation
در پايان هر دوره از دانشجويان ارزيابيهاي تلخيصي به عمل مي آيد. از آنها جهت تعيين تأثير بخشي کلي و سودمندي کلاس يا محصول آموزشي استفاده مي شود.
ح) سنجش دانشجو - Student Assessments
راههاي بسياري براي سنجش محتوايي که بايد دانشجو در دوره آموزش از راه دور فراگيرد وجود دارد. در ذيل برخي از روشهاي پيشنهادي براي سنجش عملکرد دانشجو موجود است:
1. ارزيابي دو نفره در فعاليتهاي گروهي - گروهها مي توانند پروژه يا مقالاتي را بوسيله فن آوري آموزش از راه دور توليد کنند. به اعضاي گروه اجازه دهيد تا عملکرد يکديگر را بسنجند.
2. خودارزيابي دانشجو - از دانشجويان بخواهيد تا کيفيت عملکرد خود را ارزيابي کنند. اين مسأله از آنها مي خواهد تا درون نگر شده و به آنها کمک مي کند تا از تجربه، چيزهايي بيآموزند.
3. برگزاري امتحانهاي متداول - در مراکز آزمونگيري منطقه اي يا بوسيله ناظران شايسته و واجد الشرايط يا مسؤولين کمک رساني مرکز.
4. برگزاري "آزمونهاي در خانه" - که همانند کاربرد محتواي دوره در جهان واقعي است.
5. واگذاري گزارشهاي کتبي و پروژه (بر عهده دانشجويان) - گزارشهاي کتبي يا پروژه براي دانشجويان فرصتي جهت همگذاري و ترکيب موادي (از درس) را که فراگرفته اند فراهم مي کند.
ط) اصلاح دوره درسي - Course Revisions
اصلاح دوره درسي بايد بعنوان نتيجه مستقيم فرآيند ارزيابي و بازخورد دانشجويان و همکاران انجام شود. ويليس (1993) مي گويد نظرات اصلاحي را با گروه کوچکي از يادگيرندگان آموزش از راه دور و يا همکاران خود آزمايش کنيد و از آنها بخواهيد که نظراتي را که شما در نظر داريد بررسي و نقد کنند. به خاطر داشته باشيد اصلاحاتي که براي يک گروه يادگيرنده مورد نياز است ممکن است براي يک جعميت دانشجويي متفاوت، نامناسب باشد.
ي) راهبردهاي بازاريابي - Marketing Strategies
احياناً در فرآوري آموزش از راه دور تنها زمينه اي که به آن کمتر توجه شده است، بازاريابي است. ليکن بدون داشتن طرحي براي بازاريابي، برنامه آموزش از راه دور از ثبت نام کمي برخوردار خواهد شد. اين برنامه را چگونه طرح مي کنيد؟
رسيدگي به مسئله بازاريابي يک برنامه، بايد درست در پي طرح ايده خود برنامه باشد. آنگاه که مخاطبين خود را مشخص مي کنيد، بايد تصميم بگيريد که چگونه مخاطبين هدف خود را نسبت به برنامه آموزش از راه دور مطلع سازيد. اولين سؤالي که از خود مي کنيد بايد اين باشد که "چه کسي اهميت مي دهد؟" چه کسي در پي اين مضمون است؟ پاسخ اين سؤال شما را به گروه يا گروههايي که علاقه بيشتري به اخذ درس يا شرکت جستن در برنامه آموزشي شما را دارند رهنمون خواهد کرد. با پاسخگويي به پرسش "چه کسي اهميت مي دهد" شما در راهي قدم خواهيد گذاشت که زمان و پول خود را جهت تبليغ برنامه در آنجا صرف کنيد. درباره دوره هاي درسي بايد تبليغ شود تا مردم از آنچه ارائه مي شود و به آنها نفع مي رساند آگاهي يابند.
تبليغ براي آموزش از راه دور به اين معني است که به آنهايي که اهميت به مضمون مي دهند اجازه دهيد تا درباره برنامه آموزشي آگاهي يابند.
1. زباني - ارتباط مستقيم: گاهي ارتباط مستقيم بهترين راه است. از مردم بخواهيد که حرف را پخش کنند. به آنهايي که مطابق معيارهاي مخاطبين هدف شما هستند تلفني خبر دهيد.
2. روزنامه ها و مجلات صنعتي - بازرگاني: اينها بخشي به نام "چه خبر" دارند و شما مي توانيد برنامه يا دوره درسي خود را در آن تبليغ کنيد. از مناسب بودن برنامه اي که قصد ترويج آن را داريد با حوزه کلي روزنامه يا مجله صنعتي مطمئن شويد.
3. شرکاء : اگر شما با سازمانهاي ديگر در ارتباط با برنامه آموزش از راه دور شريک مي شويد، از آنها در زمينه تبليغات کمک بجوييد. اجازه دهيد تا خبر در ميان اعضاي سازمانها پخش شود.
4. تبليغات پولي: اگر بودجه اي جهت تبليغات پولي داريد، مي توانيد زماني را براي آگهي در راديو يا تلويزيون و فضايي را در روزنامه ها و مجلات در نظر بگيريد.
5. خبرنامه ها و آگهي هاي کوچک: اينها مي توانند ابزار مؤثري جهت اطلاع رساني به مخاطبين خاص باشد. اگر گروهي با علاقه خاصي وجود داشته باشند، خبرنامه اي هم براي آنها وجود دارد. از ليستهاي پستي هم استفاده کنيد. اطلاعاتي راجع به خوانندگان آنها بيابيد. از آنها بخواهيد که برنامه يا دوره درسي شما را تبليغ کنند.
6. صفحات تار جهان گستر (وب): وب به شما اجازه مي دهد تا با دانشجويان بالقوه در سطح ايالت، کشور، يا جهان ارتباط برقرار کنيد.
References
· Brinkley, R., Pavlechko, G., & Thompson, N. (1991). Designing and producing courseware for distance learning instruction in higher education. Tech Trends, 36(1), 50-54.
· Catchpole, J.J. (1992). Classroom, open and distance teaching. The American Journal of Distance Education, 6(3), 3444.
· Collins, V., & Murphy, P. (1987). A new adult student: Learning by interactive satellite. Continuing Higher Education Review, 51(2), 29-37.
· Dede, C. (1991, March). Emerging technologies: Impacts on distance learning. The Annals of the American Academy of Political and Social Sciences, 514, 146-158.
· Dick, W., & Carey, L. (1985). The systematic design of instruction (2nd ed.). Glenview, IL: Scott, Foresman & Company.
· Dillon, C., Hengst, H., & Zoller, D. (1991, Spring). Instructional strategies and student involvement in distance education: A study of the Oklahoma Televised Instruction System. Journal of Distance Education, 7(1), 28-41.
· Gaff, J.G. (1975). New approaches to improve teaching. In D.W. Vermilye (Ed.), Learner-centered reform. San Francisco: Jossey-Bass.
· Garrison, D. (1989). Understanding distance education: A framework for the future. New York: Rutledge.
· Holmberg, B. (1977). Distance education: A survey and bibliography. London: Kogan Page.
· Kelly, M. (1990). Course creation issues in distance education. In D. Garrison & D. Shale (Eds.), Education at a distance. (p. 77-100). Malabar, FL: Krieger.
· Monson, M. (1978). Bridging the distance: An instructional guide to teleconferencing. Madison, WI: University of Wisconsin System.
· Murphy, K. (1992). How to create environments for active rather than passive learning. Proceedings of the JTCA Teleconferencing Yearbook 1992 (pp. 131-136). Washington, DC: International Teleconferencing Association.
· Race, P. (1989). The open learning handbook: Selecting, designing and supporting open learning materials. London: Kogan Page.
· Smith, D. (1991). Video communication: Structuring content for maximum program effectiveness. Belmont, CA: Wadsworth.
· Thach,E. (1994). Perceptions of distance education experts regarding the roles, outputs, and competencies needed in the field of distance education. Unpublished doctoral dissertation, Texas A&M University, College Station, TX.
· Willis, B. (1993). Instructional development for distance education. Syracuse, NY: Syracuse University. (ERIC Document Reproduction Service EDO IR 929)
· Zvacek, S.M. (1991). Effective affective design for distance education. Tech Trends, 36(1),
هر روز صدبار به خودم یادآوری می کنم که: